Wie ’t langst laeft hef 't brook met de peppels

Door Wim Regelink

Wie hebt op ’t huuske de Achterhoek- en Liemerse scheurkalender hangen. Iedere twee dage he’j een niej verhaaltje of een foto op de achterkante en op de veurkante de daotum en hoe late de zunne op kump en weer ondergeet. Mor ’t mooiste vin ik meespat de spreuken die ’t er opstaot.

Soms he’j bezunder mooie spreuken waor van ik ’t bestaon haos niet meer wisse, zoas: “Den hef al heel wat kringels um de heurne.“ Dat hult in dat hee of zee al aardeg old is. Bie de koene gruujt ringen um de heurne, ieder jaor ene. Olde beeste hadden d’r vake een helen hoop, vandaor! Of: “Den hef al jonk deur ’t haam motten kieken.” Wat inhuld dat hee of zee al jonk an ’t wark is egaon. An ’t haam trokken vrogger de peerde de karre of de ploog.

Woensdag 12 meert was t’r ook een helen mooien: “Wee ’t langste laeft hef ’t brook met de peppels” (Wie ’t langst leeft heeft alles). Vrogger hadden de boeren altied wel aarns een stuk natte grond (brookgrond) waor ze niet völle met konnen, dan wodden daor peppels  in epot. Dit neumen ze dan ’t spaorpötje van de boer, hier konnen ze niet ankommen veurdat ze kapriepe waarn. Vandaor die uutdrukking “wie ’t brook hef met de peppels” hef de spaorpot.

Wiele hadden ok zukke laege grond, zo wied a ’t kon was ‘t weije mor op ‘t laegste stuk wodden peppels epot. De Vierakkerse laoke leep ’t er met een bochte ummehen. De laoke was toen nog een sleutje van een trad of twee breed, ie konnen d’r aoverhen springen. ’t Gres wat tussen de beume gruujen wodden één keer in ’t jaor emaajd met de zeise, as ’t niet te nat was,  um as dek op de mangelkoele te gebruuken. Dat wodden dan met de kruuwagen naor een hoger stuk ebrach um dan met peerd en stottekarre naor huus ebrach te wodden.

Wanneer ze kapriepe waarn wodden d’r een klompen maker ebeld. Bie ons was dat Berentsen uut Delden of Seuters uut de Bronsbarge, of beide, um te kieken wie ’t meeste gaf. Den kwam dan en berekkennen hoe völle kuub holt t’r anzat. En naor gelang die berekkening bepaolen hee de pries, en meespat was een van die twee de koper. Dan kwam de holthakker (Elsman of Eulink naor ik met emaakt hebbe) dee de peppels op een speciale manier met de biele ummesloegen. Volgens mien mos t’r zo met de biele ehouwen wodden dat t’r ok een endjen onder de grond hen kwam, dat schaelen nog weer een paar klompen. Ik meene dat de latere motorzaagen niet goed waarn want zé zagen boven de grond af, anders kwam d’r zand in de kettingzaage. Later wodden de biele an de kante esmetten en mos de motorzaage ’t toch doon. De klompe zollen te duur wodden at ze met de beile bleven houwen.

Trouwens wie hadden nog z’n stuk veur boeren onbruukbare grond. Dat was een soort endekolk waor mien opa knotpeppels epot had. Hier werd net as bie wilgen één keer in de vief jaor de takke af ehaald um as peppelen potten verkoch te worden. Disse peppelen takken ko’j zo in de grond stekken en at ze angingen gruujen daor weer een peppel uut. Zo brach ieder stuksken grond geld op en ‘t was ok nog goed veur de biodiversiteit. Mor klompen wodden minder edragen, bomen zagen wodden te duur en peppels waren niet meer zo neudig; dee verdwenen uut ‘t landschap.

De Vierakkerse laoke wodden met de ruilverkaveling vergraven tut een graven van wel 8 meter en ’t peppelenbuske ging naor de buurman an de aoverkante. De rest van de nattige grond wodden edraineerd en wodden zo prima weijegrond. De endekolk wodden ok vergraven en bie an de weije etrokken. Dus weg biodiversiteit. In ’t natte jaor 2024 ko’j de natte stukke van vrogger teruggezeen, daor ston egaal water en ‘t bleef  lange nat. Aoverheid a’j hier een vergoeding tegenaover stelt dan bunt ’t er bes nog wel boeren die wel wilt helpen de biodiversiteit te herstellen en wat van die buskes te potten. Zo da’s een heel verhaal en dat alles nao ’t gezegde: “Wee ’t langste laeft hef ’t brook met de peppels.”

Wanneer ie zo’n verhaaltje noe an anderen laot laezen, dan komt t’r vake weer mooie opmerkingen. Hier een paar. At vrogger een boer een dochter kreeg dan potten hee een paar peppels, dee waren nao ongeveer 20 jaor kapriepe en kon hee daor de brullufte van betalen. En ik schreve dat Elsman en Eulink de holthakkers waren bie ons. Jan Berensen (zoon van de klompenmaker) vertellen mien dat ene van de twee linkshandig was zo konnen ze alle bei’j an een kante beginnen.